AN
ARMENIAN
ATLAS
Աշխարհացոյց
An on-going counter-mapping project tracing Armenian spatial memory, grounded in maps drawn from memory.
Հակաքարտէզագրութեան նախագիծ մը, որ կը հետապնդէ հայկական տարածական յիշողութիւնը՝ հիմնուած յիշողութենէն գծուած քարտէզներու վրայ։
About
An Armenian Atlas is an open and evolving project that explores Armenian spatial and mapping practices, with a focus on the lands between the Black Sea and the Mediterranean. The Atlas compiles exercises in counter-mapping that resist Armenian Genocide denial and revisionism.
Bringing together memory maps created by survivors of the Armenian Genocide across the diaspora, the Atlas reflects the care, labor, and love of community members who sought to record every detail they remembered of their homes, towns, and landscapes. An Armenian Atlas works to recover erased geographies and to imagine urban futures beyond denial.
The original memory maps were scanned from Houshamadyans, or memory books, a community-produced archive and record of Ottoman-Armenian society and life.
A full bibliography will be posted soon.
If you would like to share a map with us, or for any inquiries, please write us at: info@armenianatlas.com
Աշխարհացոյցը բաց եւ շարունակաբար զարգացող ծրագիր մըն է, որ կը հետազօտէ հայկական տարածական եւ քարտէսագրական փորձառութիւնները՝ կեդրոնանալով Սեւ ծովուն եւ Միջերկրական ծովին միջեւ գտնուող տարածքներուն վրայ։ Աշխարհացոյցը կը համախմբէ հակաքարտէսագրութեան փորձեր, որոնք կը դիմադրեն Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտման եւ վերաշարադրութեան։
Աշխարհացոյցը կը միաւորէ Սփիւռքի մէջ Հայոց Ցեղասպանութենէն փրկուածներու կողմէ ստեղծուած յիշողութեան քարտէսները՝ արտացոլելով այն հոգատարութիւնը, աշխատանքը եւ սէրը, որով համայնքի անդամները փորձած են արձանագրել իրենց տուներուն, քաղաքներուն եւ բնաշխարհներուն մասին յիշած իւրաքանչիւր մանրամասնութիւն։ Աշխարհացոյցը կը ձգտի վերականգնել ջնջուած աշխարհագրութիւնները եւ պատկերացնել քաղաքային ապագաներ՝ ժխտումէն անդին։
Բնօրինակ քարտէսները թուայնացուած են յուշամատեաններէն, որոնք՝ համայնքային կերպով ստեղծուած յիշողութեան գիրքերէն, եւ կը կազմեն օսմանահայ հասարակութեան եւ կեանքի արխիւը եւ արձանագրութիւնը։
Ամբողջական մատենագիտութիւնը շուտով պիտի հրապարակուի։
Եթէ կ՚ուզէք մեզի հետ քարտէս մը բաժնել, կամ որեւէ հարցում ունիք, խնդրեմ գրեցէք մեզի՝ info@armenianatlas.com
Dictionary
This is a Western Armenian spatial dictionary compiling words used in Armenian mental maps and Houshamadyans.
Արեւմտահայերէն տարածական բառարան մը, որ կը համախմբէ յուշամատեաններու եւ քարտէսներու մէջ գործածուած բառեր։ագարակ
farm
Հողային կալուած, ուր ընտանի կենդանիներ կը պահեն:
ագուգայ
aquaduct
Ջուրի կաւէ խողովակ, փողրակ:
աղբիւր
spring (water)
գետնէն ջուր բխող վայրը, ակ.
աղօրիք
water mill
Ջաղացք. Մեքենայ, որով կ՛աղեն, կը մանրացնեն, եւ փոշի կը դարձնեն ցորեն և այլ հացահատիկներ։
անջրպետ
abyss
միջոց, տարածութիւն, խտրոց, հեռաւորութիւն, բացատ։
առու
stream
Հոսող ջուր, փոքր գետակ, վտակ։
արահետ
path
Ոտքով բացած՝ նեղ ճանապարհ, կածան։
արտ
field
Մշակուած հող, անդ, անդաստան:
աւան
town
Փոքր քաղաք կամ մեծ գիւղ։
աւերակ
ruin
Քանդուած շինութեան մնացորդներ։
այգեստան
orchard
Պտղատու ծառերով պարտէզ։
այգի
garden
Ծառերով կամ բոյսերով մշակուած տարածք։
ափ
shore
Ջրի եզերք։
բաղնիք
bathhouse
Լոգանքի համար նախատեսուած շինութիւն։
բանջարանոց
vegetable garden
Բանջարեղէն աճեցնելու հողամաս։
բանտարան
prison
Կալանաւորներ պահելու վայր։
բարձրավանդակ
plateau
Բարձր եւ հարթ տարածք լեռներու մէջ։
բերդ
fortress
Պաշտպանական ամուր կառոյց։
բլուր
hill
Փոքր բարձրութիւն, լեռնակ, սարակ:
բնակավայր
residence
Բնակելու տեղ, բնակատեղի
բրուտ
Potter
կաւագործ, խեցեգործ, կաւեղէն անօթներ շինող։
գաւառ
province
Երկրի վարչական բաժանում:
գաւիթ
courtyard
բակ, նախադուռ, նախասենեակ, փարախ:
գերեզմանատուն
cemetery
Գերեզմաններով տարածք։
գերեզման
graveyard
Թաղման վայր։
գետ
river
Ջուրի մեծ հոսանք։
գիւղ
village
Աւան, ամարանոց:
գոռ
Muslim cemetery
Մահմետականներու գերեզման
գործարան
factory
Ընդարձակ աշխատանոց, գործելու վայր
դաշտագետին
meadow
Խոտածածկ հարթ տարածք։
դարբնոց
smithy, forge
Դարբնի աշխատանոց։
դատարան
court
Դատի տեղ, պետական ատեան:
դիրք
position
Կեցուածք, ռազմական կայք, ճակատ:
դրախտավայր
paradise
Հոն, ուր դրախտը կը գտնուի
դուռ
door
Մուտքի կամ ելքի փեղկ։
եկեղեցի
Church
Աղօթատեղի, տաճար:
երկաթուղի
railway
Գնացքի ճանապարհ, շոգեկառքի զուգահեռ ուղի:
զառիվայր
downhill
Դէպի վար թեքուած, բարձրէն ցած իջած
զառիվեր
uphill
Դէպի վեր թեքուած, ցածէն վեր բարձրացող
զօրանոց
barracks
Զինուորանոց, զօրքերու բնակարան
թաղ
district
Քաղաքի մաս կամ շրջան։
թաղամաս
neighborhood
Թաղի ստորաբաժանում։
թանգարան
museum
Արժէքաւոր իրերու ցուցադրման եւ պահպանման շէնք:
թթենի
mulberry tree
Թութի ծառ։
ժողովարան
hall
Ժողովներու համար նախատեսուած սրահ։
ժայրապար
rocky area
Քարքարոտ տարածք։
լեռնալանջ
mountain slope
Լեռան թեք մաս։
լեռնահովիտ
mountain valley
Լեռներու միջեւ գտնուող հովիտ։
լճակ
pond
Փոքր լիճ։
լիճ
lake
Մեծ ջրային տարածք։
խան
inn
Ճանապարհորդներու կեցութեան վայր։
խանութ
shop
Վաճառանոց, կրպակ
ծով
sea
Ջրային աղի անսահման տարածութիւն:
ծոց
bay
Ծովու դէպի ցամաք մտնող մաս։
կալ
threshing floor
Հացահատիկ կալելու վայր։
կամուրջ
bridge
Երկու կողմեր միացնող կառոյց։
կառավարչատուն
administration building
Կառավարման շէնք։
կարուղի
carriage road
Կառքերու համար ճանապարհ։
կայան
station
Կանգառ կամ սպասարկման վայր։
կրթարան
school
Կրթական հաստատութիւն։
կիրճ
gorge
Խոր եւ նեղ ձոր։
հեռագրատուն
telegraph office
Հեռագրեր ուղարկելու հաստատութիւն։
հնութիւն
antiquity
Հին ժամանակներու առարկայ կամ վայր։
հոր
Well (of water)
Հողի մէջ փորուած գուբ, խոր տեղ * ջրհոր
հողդար
landowner
հողաթումբ՝ ուր գիւղացիներ հող կը կտրեն իրենց շինութիւններուն վրայ գործածելու համար:
հրապարակ
square
Բաց քաղաքային տարածք։
հսկայածաւալ
vast
Շատ մեծ ծաւալ ունեցող։
հիւղ
hut
Փոքր եւ հասարակ տուն։
ձոր
valley
Երկու լեռներու միջեւ ինկած նեղ տարածութիւն, լեռնամէջ, ծործոր:
ճահիճ
swamp
Ջրով լեցուն ճահճոտ տարածք։
ճամբայ
road
Ուղի, ճանապարհ, անցք
մարգատետին
pastureland
Անասուններու արածելու վայր։
մարագ
barn
Անասնապահական շինութիւն։
մատուռ
chapel
Փոքր եկեղեցի։
մէյտան
square (plaza)
Բաց հրապարակ (թրք. ծագում)։
մզկիթ
Mosque
Իսլամական աղօթատուն:
յատակագիծ
floor plan
Կառոյցի մը նախագիծը:
նաւահանգիստ
Harbour, seaport, port
Նաւերու պատսպարուած կայարան:
շաւիղ
pathway
Նեղ անցուղի կամ ճանապարհ։
շրջակայ
surrounding
Շուրջը գտնուող, մօտակայ:
շուկայ
market
Առեւտրի վայր։
պալատ
palace
իշխանական բնակարան։
պարիսպ
wall
Պաշտպանական պատ։
պարտէզ
garden
Ծաղկանոց, բուրաստան, բանջարանոց։
պաշտօնատուն
office
պաշտօնավարութեան շէնքը՝ գործատեղին, գրասենեակ։
պահականոց
Guard house
Պահակ խումբի կացարան:
սահման
border
Երկու տարածքներ բաժնող գիծ։
սահմանագիծ
boundary line
Սահմանի գծանշում։
սահմանակից
adjacent
Սահմանին կից գտնուող։
սենեակ
Room
Բնակութեան առանձին բաժին, խուց։
սպանդանոց
slaughterhouse
Անասուններ մորթելու վայր։
սրճարան
cafe
Սուրճ խմելու եւ հանգստանալու վայր։
ստորոտ
foothill
Լեռան ներքեւի մասը, գետնի մակերեւոյթի վրայ. լեռնոտն։
տաճար
Temple
Պաշտամունքի շէնք։
տանիք
roof
Տան ծածք, կտուր, երդիք։
տուն
house
Բնակարան։
ուխտատեղի
pilgrimage site
Ուխտավայր, ուխտի երթալու տեղ:
փոս
pit
Խոր փորվածք։
փուռ
bakery oven
Հաց թխելու վառարան։
քաղաք
city
Խմբովին բնակութեան տեղ, որ օրէնքով սահմանված վարչական հիմնարկներ ունի
քաղաքապետարան
city hall
Քաղաքի վարչական շէնք։
քարտէզ
map
Տարածքի պատկերագրական ներկայացում։
News
Upcoming
Open Sessions hosted by Garine Boghossian, at Storefront for Art and Architecture, New York
Past
15 + 16 April 2026: Specters of the Undercommons, Inhumanities in the Wake of the Catastrophe conference, organized by The studio of the extra-territorial, in collaboration with the American University in Cairo.
22 January 2026: Counter-mapping Against Denial: Armenian Memory and Urban Space, lecture at Library for Architecture, Yerevan.
Aintab Անթէպ
Drawn byGarabed Nazarian / Kevork Barsoumian
ԳծագրումԿարապետ Նազարեան / Գէորգ Պարսումեան
Drawn inAleppo, Syria
ՎայրՀալէպ, Սուրիա
Year1952
Area covered3km x 2km
ProvinceGaziantep
ՆահանգԱյնթէպ
Name in Turkish / KurdishGaziantep
Ուսումնասիրել Անթէպը
Մարաշի եւ Հալէպի միջեւ առեւտրական կեդրոն մը, Անթէպը բազմազան քաղաք մըն էր՝ աշխոյժ հայկական համայնքով։
Amasya Ամասիա
Bardizag Պարտիզակ
Hajen Հաճըն
Husenig Հիւսենիկ
Marash Մարաշ
Urfa Ուրֆա
Drawn byZareh Vorperian / Bedros Yeremian
ԳծագրումԶարէհ Որբերեան / Պետրոս Երեմեան
Drawn inAleppo, Syria
ՎայրՀալէպ, Սուրիա
Area covered1.4 x. 0.6 km
ProvinceŞanlıurfa
ՆահանգՈւրֆա
Name in Turkish / KurdishŞanlıurfa
Ուսումնասիրել Ուրֆան
Ուրֆայի հին քաղաքը եւ անոր հարուստ հայկական քաղաքային պատմութեան հետքը, ընթերցելի է անոր փողոցներուն, վայրերուն եւ կառոյցներուն մէջ։
Parchanj Բարջանճ
Perri Բերրի
Shadakh Շատախ
Sepasdia Սեբաստիա
Sivri Hisar Սիվրիհիսար
Tsitogh Ձիթող
Van Վան
Zeitoun Զէյթուն
